Nobel ödüllü Daron Acemoğlu’nun iktisatta örnek gösterdiği Afrika ülkesi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Botsvana Devlet Başkanı Mokgweetsi Masisi, 2024 yılı Ağustos ayında kendisine takdim edilen 2.492 karatlık taşı incelerken…

Yazar Sevan Nişanyan’ın toplumsal medya hesabından Acemoğlu’nun iktisat tezlerine ait ağır tenkitlerinden sonra bir tenkit de müellif Mücahit Gültekin’den geldi.

Gültekin, Acemoğlu’nun daha evvel ödül verilen Ulusların Düşüşü isimli kitabına yönelik yazdığı eleştirisini X hesabından yine paylaşarak ödüllü ekonomist hakkındaki “kimdir” sorusuna ait görüş belirtti.

DARON ACEMOĞLU’NDAN “EKONOMİ ÖRNEĞİ” ÜLKE

Gültekin, Acemoğlu hakkındaki paylaşımında şu tabirleri kullandı:

“Bir kaç yıl evvel Daron Acemoğlu’nun “Ulusların Düşüşü” kitabını okumuştum. O sıralarda Facebook sayfamdan şöyle bir paylaşım yapmıştım:

Daron Acemoğlu’nun James Robinson ile birlikte yazdığı çok satan kitabı Ulusların Düşüşü özet olarak bize, hiç kıvranmayın, şayet Batı’lı liberal ve siyasi kurumları (kapsayıcı kurumlar diyor buna yazarlar) gerçek manada ülkenize yerleştiremezseniz fakirlik ve kriz yazgınız olacaktır, diyor.

Kitabın birinci sayfalarında Kuzey ve Güney Kore’nin uydudan çekilmiş bir fotoğrafını gösteriyor bize Acemoğlu. Kuzey Kore koyu bir karanlık içine gömülmüşken Güney Kore ışıl ışıl parlıyor. Pekala neden: Zira Güney Kore “kapsayıcı siyasi ve ekonomik kurumlara” sahiptir.

Acemoğlu’na nazaran, bilhassa fakirlik ve açlıkla damgalanmış Afrika’nın da temel sorunu bir türlü “kapsayıcı ekonomik kurumlara” sahip olamamasıdır. Ancak bu karanlığa gömülmüş kıta içinde tekrar ışıl ışıl parlayan bir ülke vardır: Botsvana. Acemoğlu ve arkadaşı Botsvana’ya o kadar sık gönderme yapıyor ki, bu ülkeyi biraz araştırma muhtaçlığı duydum.

ELMAS ZENGİNİ BOTSVANA

Kıta’daki öteki ülkelerin mukadderatını paylaşmaması sebebiyle “Afrika’nın İsveç’i” olarak isimlendiriliyor Botsvana. Alışılmış bunun da sebebi Acemoğlu ve arkadaşına nazaran, Botsvana’nın “kapsayıcı ekonomik kurumları” geliştirmeyi başarabilmesidir. Ama biraz daha araştırınca Botsvana’yla ilgili farklı bilgiler öğreniyoruz:

Botsvana elmas zengini bir ülke, ihracat gelirinin %85’ini elmas oluşturuyor. Dünya’da en çok elmas çıkarılan ikinci ülke pozisyonunda. Buna karşılık Botsvana’da üretim bölümü çok zayıf; GSYH’nin %4’ünü oluşturuyormuş. Botsvana’nın1993 yılından beri İsraille diplomatik bağlantıları var. Dahası, 6 İsrail merkezli elmas firması Botsvana’da elmas madenlerini işletiyor. En çok ihraç yaptığı birinci üç ülke, İngiltere, G. Afrika Cumhuriyeti ve İsrail. İsrail ve elmas ortasında geçmişi çok eskiye dayanan bir alaka var. Elmastan elde edilen gelirin İsrail’in gayri safi ulusal gelirinin %30’unu oluşturduğu ve kesimin her yıl İsrail Savunma Bakanlığı’na 1 milyar dolar para aktardığı söyleniyor.

ELMAS ŞİRKETİ DE BEERS

Elmas denilince bütün dünyada tek bir şirket akla geliyor: De Beers. De Beers 1888’de Rotschild ailesi tarafından finanse edilen İngiliz işadamı Cecil Rhodes tarafından kurulmuş. (Bu adam Afrika’da Rodezya diye kendi ismine ülke bile kurmuş. Sonrasında kuzeyi Zambiya güneyi Zimbabve olmuş). De Beers İngiltere merkezli ve 1927 yılında bir Alman Musevisi olan Ernest Oppenheimer tarafından büsbütün ele geçirilmiş. Anglo American şirketi 2011’de şirketi satın almış. (2016’da Zen firmasını Türkiye’de lisans ortağı olarak seçmiş) Dünya elmas ticaretinin yaklaşık %75’ini (farklı sayılar veriliyor) elinde bulunduran De Beers şirketi 2008 yılında Botsvana’ya gelmiş ve ülkedeki bütün elmas kesme ve parlatma işlerinin tek bir merkezde (Elmas Parkı ismini vermişler) yapılacağını müjdelemiş.

Botsvana sömürgecilik devrinde Hıristiyanlığı ve çabucak peşinden de İngiliz himayesini kabul etmiş, antiemperyalist bir uğraşa girmemiş. Batılı ülkelerle ve bilhassa İngiltere ile sıcak bağlar kuran Botsvana, öbür ülkeler üzere tahrip edilmemiş. Bağımsızlığını kolaylıkla almış. Acemoğlu’nun da ismini sıkça zikrettiği Seretse Khama İngiltere tarafından sürgüne gönderilmesine karşın döndüğünde İngiltere yanlısı bir siyaset takip eden Botsvana Demokratik Partisi’ni (BDP) kurmuş (1965’ten 2009’a kadar bütün seçimleri bu parti kazanmış) ve Botsvana’na siyasetine hakim olmuş.

BDP, kimi Afrika ülkeleri üzere soğuk savaş devrinde komünist siyasetler takip etmemiş, liberal tavrıyla ABD ve İngiltere’nin takviyesini almış. Dahası Botsvana, Güney Afrika’daki Aperheid rejimine karşı da bir hal almamış. Mesela Güney Afrika kendisine muhalefet eden öteki Afrika ülkelerinde silahlı örgütler kurup yardım ederken, Botsvana’ya dokunmamış. Buna ek olarak Botsvana’da hiç silahlı darbe yaşanmamış. Ayrıyeten BDP önderlerinden Mo İbrahim Fransa C. Başkanı Nicolas Sarkozy tarafından Lejyon Donör nişanıyla taltif edilmiş.”