Panama Projesi: Yapay zeka için milyonlarca kitap nasıl yok edildi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Telif hakkı davasında açıklanan mahkeme kayıtları, ABD’li yapay zeka şirketi Anthropic, yapay zekayı eğitmek gayesiyle yaklaşık iki milyon kitap satın alıp, taradıktan sonra imhayı planlayan Panama Projesi’ni ortaya koydu.

Washington Post’un haberine nazaran, proje Anthropic’in kitapların, müellifler, editörler ve vakit tarafından şekillendirilen, insan bilgisinin en yoğun ve muteber biçimlerinden birini temsil ediyor. Şirket, uzun metinlerin yapay zeka sistemlerine daha net bir biçimde “akıl yürütmeyi ve yazmayı” öğretebileceğine olan inanıyordu.

Mahkeme kayıtlarına göre, Anthropic şirketi fizikî kitapları toptan satın aldı, parçaladı ve ticari satıcılar aracılığıyla yüksek süratte taradı. Dijitalleştirildikten sonra, kağıt kopyalar geri dönüştürüldü ve tamamı yok edildi.

Dosyalarda kaydedilen teklifler, şirketin yaklaşık altı ay içinde 500.000 ila 2 milyon kitap taradığını ve kitaplar, lojistik ve tarama hizmetleri için on milyonlarca dolar harcadığını gösteriyor.

Washington Post’un haberine nazaran, Anthropic büyük ölçekli lisans mutabakatları yapmak yerine bu yolu tercih etti; zira yöneticiler, rakipleriyle yarışta daha yetenekli yapay zeka sistemleri oluşturmak için fizikî kitapları şirket içinde satın alıp dijitalleştirmenin daha süratli ve pratik olduğunu savundu.

Şirket içi evraklar, stratejinin Google Books üzere evvelki dijitalleştirme çalışmalarından alınan derslerle şekillendiğini gösteriyor, lakin Panama Projesi müdafaa yahut kamuya açık erişimden fazla sürat ve biçimi önceliklendirdi.

Mahkeme kayıtları ayrıyeten Anthropic’in tahrip edici taramayı, büyük korsan dijital kütüphaneleri indirmeye kıyasla daha düşük riskli bir alternatif olarak gördüğünü gösteriyor.

Bir federal yargıç daha sonra yapay zeka modellerini kitaplarla eğitmenin, kullanım dönüştürücü olduğunda bunun adil kullanım olarak nitelendirilebileceğine karar verdi.

Mahkeme ayrıyeten Anthropic’in daha evvelki korsan kitap indirmelerinin telif hakkı tasaları doğurduğunu ve bilgilerin nasıl elde edildiğinin yasal olarak değerli olduğunu vurguladı.

Panama Projesi’nin detayları kamuoyuna açıklandıktan sonra muharrirler sert reaksiyon gösterdi. Bildirildiği üzere, eleştirmenler yapay zeka şirketlerinin yaratıcı çalışmalardan müsaadesiz ve tazminatsız olarak faydalandığını savundu.

2025 yılında Anthropic, rastgele bir yanlışlık kabul etmeden, korsan kitapların daha evvelki kullanımıyla ilgili savları çözmek için 1,5 milyar dolar ödemeyi kabul etti. Mutabakata nazaran, yapıtları dahil edilen müellifler, her bir eser için yaklaşık 3.000 dolar olarak kestirim edilen tazminat talep edebilirler, fakat gerçek ödemeler değişebilir.

Washington Post, Panama Projesi’nin daha geniş bir sanayi modelini yansıttığını belirtti. Öbür davalardaki mahkeme kayıtları, Meta çalışanlarının büyük ölçüde zımnî kitap kütüphanesi indirmeyi görüştüklerini gösterirken, OpenAI de geçmişte emsal bilgi kümelerini indirdiğini ve daha sonra sildiğini kabul etti.

Google ve Microsoft da yapay zeka eğitim datalarıyla ilgili devam eden yasal zorluklarla karşı karşıya.

Raporda yer alan hukuk uzmanlarına nazaran, saklılığı kaldırılan kayıtlar, çağdaş yapay zeka sistemlerinin nasıl oluşturulduğuna dair şimdiye kadarki en net bakış açılarından birini sunuyor ve şirketlerin, yapay zeka yarışında ticari avantaj için bilgilere erişimin merkezi bir kıymet kazanmasıyla birlikte, yüksek kaliteli metinleri ne kadar agresif bir biçimde hedeflediklerini ortaya koyuyor.

Telif hakkı endişeleri

Berlin’deki Humboldt Üniversitesi’nden Jannis Lennartz, “Yapay Zeka Kitap Dünyasını Yutuyor” başlıklı son blog yazısında, ikinci el kitaplara olan artan talebin çözülmemiş türel soruları ve daha geniş kültürel dertleri yansıttığını belirtti.

Lennartz, yapay zeka geliştiricilerinin, dijital eğitim malzemesi kaynaklarının tükenmesiyle birlikte giderek daha çok fizikî kitaplara yöneldiğini söyledi. Anthropic ve Meta davalarıyla ilgili son ABD mahkeme kararlarının, adil kullanım doktrini kapsamında genel olarak yapay zeka şirketlerini desteklediğini lakin telif hakkıyla korunan yapıtların her durumda sınırsız kullanımına müsaade vermediğini belirtti.

Ayrıca Avrupa hukukunun farklı bir yaklaşım benimsediğini de belirtti. ABD’nin adil kullanım doktrinine dayanmak yerine, AB’nin Dijital Tek Pazar Direktifi, belli şartlar altında metin ve bilgi madenciliğine müsaade verirken, hak sahiplerinin de bu uygulamadan vazgeçme seçeneğine sahip olmasını sağlıyor.

Lennartz’a nazaran, yönerge yürürlüğe girmeden evvel yayınlanan kitaplar konusunda belirsizlik devam ediyor zira birçok eski baskıda cayma hakkı beyanı bulunmuyor ve kimi yayıncılar yahut muharrirler artık bu haklarını kullanamıyor.

Bu tartışma, Google’ın 40 milyondan fazla kitabı dijitalleştirmesiyle ilgili daha evvelki davaların akabinde geldi. ABD mahkemeleri nihayetinde, aranabilir veritabanı ve hudutlu metin önizlemelerinin dönüştürücü nitelikte olduğu ve özgün yapıtların pazarını ortadan kaldırmadığı gerekçesiyle projenin adil kullanım kapsamına girdiğine karar verdi.

Yazarlar karşı çıkıyor

Yazarlar ve yayıncılar, telif hakkıyla korunan malzemelerin yapay zeka geliştirme emeliyle giderek artan kullanımına karşı çıkmaya devam ediyor. Bu yılın başlarında, binlerce müellif, yapıtlarının müsaadesiz ve tazminatsız kullanımını protesto etmek amacıyla ” Bu Kitabı Çalmayın” başlıklı sembolik boş bir kitap yayınladı.

Bu sorun dijital yayıncılık platformlarına da sıçradı. Aralık 2025’te Amazon, okuyucuların yapay zeka kullanarak kitaplarla etkileşim kurmasına imkan tanıyan bir Kindle özelliği tanıttı.

Bazı muharrirler, telif hakkıyla korunan gereçlerin yapay zeka modellerini eğitmek için kullanılabileceği telaşını lisana getirdi. Lakin Amazon, bu özelliğin model eğitimi için kitap içeriği kullanmadığını ve Kindle’ın mevcut arama fonksiyonlarının bir uzantısı olduğunu belirtti.