TAHLİL: İran’a hücumda yapay zeka nasıl kullanıldı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Wall Street Journal gazetesi, ABD Ortadoğu Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) operasyonda Anthropic firmasının yapay zeka araçlarını kullandığını yazdı. Anthropic üzere firmaların araçları, ABD’li data tahlili şirketi Palantir’in hükümetlere sağladığı platformlar üzerinden kullanılıyor.

2 Mart’ta İran’ın misilleme akınlarında Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Amazon Web Services (AWS) bilgi merkezini vurması da tartışmaları alevlendirdi.

Amazon, ABD ve İsrail’e ne sağlıyor?

İsrail hükümeti ve ordusu, 2021’de Google ve AWS ile 1,2 milyar dolarlık Project Nimbus mutabakatını imzalamıştı. Bu çeşitten işbirlikleri teknolojik araçları devasa bir istihbarat havuzuna dönüştürüyor.

Nitekim, +972 Magazine ve The Guardian’ın haberlerine nazaran, İsrail ordusu Gazze’deki neredeyse her birey hakkında toplanan devasa istihbarat bilgilerini (sinyal istihbaratı, toplumsal medya, gözetleme görüntüleri) AWS sunucularında depoluyor.

AWS, İsrail’in “Lavender” yahut “Gospel” üzere yapay zeka tabanlı gaye belirleme sistemlerinin gereksinim duyduğu yüksek süreç gücünü sağlıyor. Bu bulut altyapısı, saniyeler içinde milyonlarca bilgi noktasını tarayarak “yüksek öncelikli hedefleri” filtrelemeye yardımcı oluyor.

AWS, bilgilerin İsrail dışına çıkmaması ve lokal kanunlara tabi olması için bölgede özel data merkezleri de kurdu.

Amazon, ABD’de de yalnızca bilinmeyen dataların işlenmesi için internetten büsbütün kopuk bilgi merkezleri işletiyor. Ayrıyeten, CIA ve Pentagon muahedeleri kapsamında yapay zeka modellerinin savaş alanından gelen bilgilerle eğitilmesini sağlıyor.

Palantir tam olarak ne iş yapıyor?

Ortadoğu’daki savaşlar konusunda ismini giderek daha sık duyduğumuz Palantir ise AWS üzerinde çalışacak halde optimize edildi. Palantir’in yazılımları, AWS’nin bulutunda halihazırda bulunan ham dataları alıyor, temizliyor ve tahlil edilebilir hale getiriyor.

Palantir bir şirketin yahut istihbarat servisinin bilgileri nasıl toplandığını belirlemiyor. Bunun yerine, yazılımı müşterinin karmaşık sistemlerinin üzerine oturtuyor ve altta yatan mimariyi düzeltmeye gerek kalmadan dataları süratle entegre etmelerine ve tahlil etmelerine imkan tanıyor.

Palantir’in en büyük gücü, birden fazla farklı kaynaktan gelen bilgileri otomatik olarak entegre etme, ortalarında ilişki kurma ve tahlil edilebilir bir biçime dönüştürme yeteneği. Örneğin bir kurum, Palantir’in sağladığı “Gotham” üzere platformları kullanarak bireylerin detaylı profillerini oluşturabilir, toplumsal ağlarını haritalandırabilir, hareketlerini takip edebilir, fizikî özelliklerini belirleyip hata geçmişlerini inceleyebilir.

Böylece evvelce statik olan kayıtları -örneğin motorlu taşıtlar dairesi evrakları, polis raporları, pozisyon geçmişi ve özel iletiler üzere mahkeme celbiyle elde edilen toplumsal medya verileri- akıcı bir istihbarat ve nezaret ağına dönüştürebilir.

Yapay zeka bu noktada devreye giriyor

Palantir, 2023 yılında “Yapay Zeka Platformu (AIP)” isimli hizmetini duyurdu. Platform, kuruluşların büyük lisan modelleri (LLM’ler) de dahil olmak üzere en yeni yapay zeka teknolojilerini inançlı ve tesirli bir halde entegre edebilmeleri için tasarlandı.

AIP bugünlerde Palantir’in itici gücü olarak görülüyor. Gerçekten, ABD bu hizmet sayesinde Anthropic’in, OpenAI’ın yahut xAI’ın yapay zekasını istihbarat vazifelerinde kullanabiliyor.

Son gelişmelere nazaran, Palantir ve AWS güçlerini birleştirerek Anthropic’in Claude yapay zeka modellerini ABD savunma ve istihbarat kurumlarının kullanımına sundu. Bu sayede, AWS üzerinde çalışan Palantir platformu içinde, askeri dokümanları tahlil edebilen ve operasyonel kararlara yardımcı olan gelişmiş bir lisan modeli var.

CENTCOM’un da Anthropic’in modellerini kullanarak, dinleme kayıtları, uydu manzaraları ve sinyal istihbaratı da dahil olmak üzere çok büyük ölçüde bilgiyi işleyip tahlil ettiği ve özetler, tehdit değerlendirmeleri ile durumsal bilgiler ürettiği belirtiliyor.

Haziran 2025’te Anthropic, hükümet ve güvenlik işlerine özel olarak uyarlanmış bir sürüm olan Claude Gov’u tanıtmış ve bu sürüm 2025 yılının sonlarına gerçek ABD istihbarat ve savunma kurumlarında etkin olarak kullanılmaya başlamıştı.

Anthropic ile Pentagon gerilimi

İran’a yönelik ataktan yalnızca saatler önce ABD Başkanı Donald Trump, federal kurumların Anthropic’in teknolojisini kullanmasını yasakladığını açıklamış ve Pentagon’a mevcut sistemleri kaldırması için 6 aylık geçiş mühleti tanımıştı.

Pentagon ile Anthropic ortasında şirketin yapay zeka modeli Claude’un askeri kullanımına ait uyuşmazlık vardı. Anthropic CEO’su Dario Amodei, şirketin yapay zeka sistemlerinin şu iki alanda kullanılmasına müsaade vermeyeceğini söylüyor: ABD içinde kitlesel nezaret ve insan kontrolü olmadan çalışan ölümcül otonom silah sistemleri.

Pentagon ise yapay zeka sistemlerini “tüm yasal emeller için” kullanma hakkına sahip olması gerektiğini savunuyor.

Claude’un Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yakalandığı askeri operasyonda da kullanıldığı ortaya çıkmıştı.

Wall Street Journal’ın yeni haberine nazaran ise Trump’ın Anhtropic’i yasaklamasına karşın İran taarruzunda Claude kullanıldı.

İran atağında yapay zeka ne işe yaradı?

WION News’ün analizina nazaran İran hücumunda yapay zeka, “istihbarat değerlendirmesi” kapsamında, tehditleri, gaye mevzileri ve durumsal farkındalığı pahalandırmak için bilgileri tahlil etti.

“Hedef belirleme” sürecinde ise İran liderlik binaları, askeri varlıklar yahut stratejik bölgeler üzere yüksek kıymetli maksatların yerini tespit etmeye, önceliklendirmeye, çapraz referanslamaya ve doğrulamaya yardımcı oldu.

“Savaş senaryolarının simülasyonu” başlığında da, muhtemel sonuçları modellemek, atakları prova etmek, riskleri ve ikincil hasarı varsayım etmek için kullanıldı.

İsrail’deki Dayan Kampı: 8200 Birimi

İsrail de savaşlarda ve askeri operasyonlarında yapay zekayı kullanmak üzere önemli yatırımlar yapıyor. İsrail istihbaratında bu işlerden sorumlu 8200 Ünitesi isimli bir ünite olduğu düşünülüyor.

Karargahı Dayan Kampı’nda yer alan 8200 Ünitesi, İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) içinde istihbarat toplama, sinyal istihbaratı, siber güvenlik ve bilgi tahlili üzere vazifeler yapan üst seviye bir kol. Bu ünitenin ABD’deki NSA üzere çalıştığı ve gelişmiş teknoloji projelerine imza attığı biliniyor.

The Nation’a konuşan bir sözcü, burada “İsrail Savunma Kuvvetleri’ndeki maksat kavramını büsbütün dönüştüren” yapay zeka sistemlerini geliştirmekten sorumlu olan Data Bilimi ve Yapay Zeka Merkezi isimli bir merkez olduğunu ileri sürüyor.

İsrail ordusuna ve istihbarat teşkilatlarına hedefleme için son derece gelişmiş yapay zeka donanım ve yazılımı sağlanıyor. Bunların bir kısmı da yeniden Palantir’den geliyor.

2024’te şirketin kurucu ortağı ve CEO’su Alex Karp, Tel Aviv’e giderek İsrail Savunma Bakanlığı ile bir anlaşma imzalamıştı. Proje, bakanlığa, hangi gayelere saldırılacağına dair hayati kararlar vermek için çok sayıda bâtın istihbarat raporunu kullanan bir yapay zeka platformu satmayı içeriyordu.

Ancak Palantir’in yapay zeka makinelerinin yakıt olarak bilgiye muhtaçlığı var; bu bilgi, işgal altındaki topraklarda yaşayan Filistinlilere dair istihbarat raporlarından oluşuyor. NSA muhbiri Edward Snowden’a nazaran onlarca yıl boyunca bu dataların kilit kaynağı da yine ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) olmuştu.

Snowden’ın gazeteci James Bamford’a verdiği bir röportaja nazaran Snowen, NSA, ABD’deki Filistinli Amerikalılar ile işgal altındaki topraklarda yaşayan akrabaları ortasındaki ham, sansürsüz telefon ve e-posta yazışmalarını İsrail’e gizlice sağlamıştı.

‘Azınlık Raporu’: İran’ın nükleer kontrolü yapay zekaya mı emanet?

İran’ın nükleer silah geliştirmeme kelamına sadık kalıp kalmadığını denetleyen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) da 2015’ten beri Palantir’in yapay zeka platformu Mosaic’i kullanıyor.

Başlangıçta terörle uğraş ve istihbarat operasyonları için tasarlanan iddiaya dayalı bu yapay zeka sistemi, takip ettiği gayelerden bilgi noktaları toplamak yerine, uydu imgeleri, ticaret kayıtları, toplumsal medya hareketleri, istihbaratlar ve meta bilgilerin tahlillerine dayanarak çıkarımlar yapıyor.

IAEA’nın yayımladığı raporlar, İran’a yönelik tavrın şekillenmesinde hayati rol oynuyor. Haziran 2025’te yayınlanan rapor da 12 günlük ABD-İsrail-İran savaşının öncüsü olmuştu. Kelam konusu rapor İran’ın nükleer silahların yayılmasını tedbire muahedesini ihlal etmekle suçlanmasına yol açmıştı. Raporda İran’ın rafine edilmesi halinde 9 bombaya yetecek kadar, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyuma sahip olduğu ileri sürülüyordu.

İran ve Rusya bu iddiayı reddetmişti. Ayrıyeten, Trump idaresinin Ulusal İstihbarat Yöneticisi Tulsi Gabbard, 12 Gün Savaşı’ndan evvel Kongre’ye verdiği sözde, ABD istihbaratının ortak değerlendirmesini aktarmıştı. Buna nazaran “İran o anda nükleer silah inşa etmiyordu ve Hamaney’in 2003’te askıya aldığı nükleer silah programını yine başlatmamıştı”. (Trump daha sonra Gabbard’ı misyondan aldı.)

IAEA’nın savaşla sonuçlanan raporunda Mosaic sisteminden ne kadar yararlanıldığı tartışma konusu. Savaşın başlamasından kısa bir müddet sonra CNN’e konuşan IAEA Genel Yöneticisi Rafael Grossi, “İran’ın nükleer silaha geçmek için sistematik bir gayret gösterdiğine dair hiçbir ispatımız yok,” demişti. Lakin raporların direkt Mosaic tarafından yazılmadığını, insan çıktıları olduğunu ekleyerek yapay zeka tenkitlerini reddetmişti.

12 Haziran 2025’te İran’la bağlı olduğu düşünülen kimi kaynaklar, Grossi’nin Mosaic çıktılarını İsrail ile paylaştığını öne süren birtakım dokümanları sızdırmıştı. Lakin bu dokümanların tam kaynağı ve doğruluğu kanıtlanamadı.

Sonuçta, 13-24 Haziran 2025 tarihleri ortasında yaşanan savaşta İsrail, İran’ın nükleer programını “varoluşsal tehdit” olarak niteleyerek, ortalarında Tahran ve İsfahan’ın da bulunduğu bölgelerdeki nükleer tesislere, askeri üslere ve altyapı merkezlerine yönelik devasa bir hava saldırısı düzenlemişti. Savaşın 9. gününde (21 Haziran), ABD de direkt müdahil olarak İran’daki üç büyük nükleer tesisi bombalamıştı. İran ise buna karşılık Katar ve Irak’taki ABD üslerini amaç almıştı.

Bu savaş bağlamında sıkça tartışılan Mosaic yapay zekasının öbür bir varyasyonu ise IDF tarafından Gazze Şeridi ve Lübnan’daki İran dayanaklı militan kümelere karşı kullanılıyor.

Mozaic programını eleştirenler onu “uranyum için Azınlık Raporu” diye niteliyor. Bu, zanlıların cürümleri işlemeden evvel tutuklanıp cezalandırıldığı Steven Spielberg üretimi distopik sinemaya bir gönderme.

euronews