TAHLİL: Bölgedeki bilgi yarışında kilit ülke Türkiye

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Analizlerin ortaya koyduğu tablo, bilgi akışının da tıpkı petrol üzere makul dar boğazlara ve kırılgan sınırlara bağımlı olduğunu gösteriyor. Bu durum, “dijital güç krizi” olarak isimlendirilebilecek yeni bir risk alanı gündeme getiriyor.

Küresel internetin dar boğazı: Hürmüz ve Kızıldeniz

Bugün global internetin omurgasını oluşturan sistem, büyük ölçüde denizaltı fiber optik kablolara dayanıyor. Gulf News’e nazaran memleketler arası data trafiğinin yüzde 95’ten fazlası bu kablolar üzerinden taşınıyor. Bu kabloların değerli bir kısmı ise Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz üzere jeopolitik açıdan hassas bölgelerden geçiyor.

Bu coğrafik ağırlaşma önemli bir risk yaratıyor. Tek bir hücum, gemi kazası ya da askeri tansiyon, birebir anda birden fazla kabloyu devre dışı bırakabiliyor.

Nitekim geçmişte Kızıldeniz’de yaşanan kablo kesintilerinin tamiratı aylar sürmüş ve bölgesel internet trafiğinde önemli aksamalara yol açmıştı. Çünkü bu kabloların tamiri son derece karmaşık. Dünyada bunu yapabilecek yalnızca yaklaşık 60 özel gemi var ve savaş şartlarında bu gemilerin bölgeye erişimi önemli halde kısıtlı.

Savaşın yeni cephesi dijital altyapı mı?

Üstelik son gelişmeler, dijital altyapının da artık direkt amaç haline geldiğini gösteriyor. İran’ın Körfez’deki maksatlara yönelik akınları sadece güç tesislerini değil, data merkezlerini ve irtibat noktalarını da tehdit ediyor.

Güvenlik analistlerine nazaran çağdaş çatışmalarda kritik altyapılar -enerji, bağlantı ve bilgi merkezleri- stratejik gayeler ortasında yer alıyor.

Bunun tesiri şimdiden hissedilmeye başladı. Bölgedeki internet kullanıcıları için tam bir kesinti beklenmese de, sürat düşüşleri ve gecikmeler giderek daha muhtemel hale geliyor. Zira bilgi akışı alternatif rotalara yönlendirilse bile, mevcut altyapı bu yükü her vakit meselesiz taşıyamıyor.

Körfez ülkeleri ortasında karasal bilgi koridorları yarışı

Bu kırılganlık, Körfez ülkelerini süratli ve agresif bir altyapı dönüşümüne zorluyor. Rest of World’ün aktardığına nazaran Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden gelen en az altı büyük proje, Avrupa’ya uzanan karasal fiber çizgiler kurmak için yarış halinde.

Bu projelerin gayesi denizaltı kablolarına bağımlılığı azaltmak ve bilgi akışını alternatif güzergahlara dağıtmak. Üstelik Türkiye bu projeler için değerli bir nokta. Öne çıkan projeler şu biçimde:

SilkLink (Suudi Arabistan): STC Group’un 800 milyon dolarlık yatırımıyla Suriye üzerinden Akdeniz’e uzanacak yaklaşık 4 bin 500 km’lik bir sınır. Türkiye irtibatıyla Avrupa’ya erişim hedefleniyor. Birinci fazın 18 ila 24 ay içinde başlaması planlanıyor.

FiG ve Irak koridoru (Katar-Ooredoo): 720 Tbps kapasiteli denizaltı kablosuna ek olarak, Irak üzerinden Türkiye’ye uzanan karasal sınır için 500 milyon dolarlık yatırım planlanıyor. 2027 hedefleniyor.

SONIC projesi (Ortak girişim): Suudi Arabistan ve Umman ortasında data merkezlerini bağlayacak hibrit bir fiber ağ. Birinci fazın 12 ay içinde tamamlanması öngörülüyor.

WorldLink (Özel konsorsiyum): BAE’den Irak’a ve Türkiye’ye uzanacak 700 milyon dolarlık bir sınır. Yapay zeka uygulamaları ve büyük bilgi trafiği hedefleniyor.

Doğu Afrika sınırı (Horizon): Cibuti-Etiyopya-Sudan üzerinden Kızıldeniz’i bypass eden yeni bir koridor.

Bu projelerin dikkat çeken ortak noktası, neredeyse hepsinin Türkiye’yi Avrupa’ya açılan kapı olarak konumlandırması. İstanbul’daki data değişim noktaları ve Balkanlar üzerinden Avrupa’ya geçiş, dijital ticaretin yeni jeopolitiğinde kritik rol oynayabilir.

Riskler neler?

Ancak bu alternatiflerin kendisi de yeni riskler barındırıyor. Karasal sınırların geçeceği Suriye, Irak, Sudan ve Etiyopya üzere ülkeler, uzun müddettir çatışma ve siyasi istikrarsızlıkla anılıyor. Bu da şu soruyu gündeme getiriyor: Denizaltı kablolarından kaçarken daha mı inançlı bir altyapıya geçiliyor, yoksa risk yalnızca yer mi değiştiriyor?

Nitekim geçmişte benzeri teşebbüsler başarısız olmuştu. JADI sınırı Suriye iç savaşı nedeniyle devre dışı kalmış, İran üzerinden geçen EPEG çizgisi ise bölgesel tansiyonlar nedeniyle tesirini kaybetmişti.

Uzmanlara nazaran bir öbür kritik sorun da düzenleme ve mülkiyet. Fiber çizgileri kim işletecek, kim kullanacak ve hangi fiyatlarla sunulacak? Bu soruların şimdi net cevapları yok.

Alternatif teknolojiler yükseliyor

Altyapı riskleri sadece devletleri değil, bireyleri de alternatif tahliller aramaya itiyor. İran’da yaşanan ve ülkenin yüzde 99’unu etkileyen internet kesintisi, bu arayışın en somut örneklerinden biri.

Bu süreçte öne çıkan tahlillerden biri, merkezi internet altyapısına bağlı olmayan “mesh” ağlar. Bitchat Mesh üzere uygulamalar, Bluetooth üzerinden aygıttan aygıta bilgi aktararak internet olmadan bağlantı kurulmasını sağlıyor. Kullanıcı sayısı arttıkça ağın gücü de artıyor.

Ancak bu teknolojilerin sınırlamaları da var. Bluetooth menzilinin kısa olması, ağır kullanıcı ihtiyacı ve güvenlik açıkları bunlardan kimileri.

İnternetsiz bir dünya için hazırlık

Daha ileri seviyede ise büsbütün internetsiz çalışabilen sistemler geliştiriliyor. Bunlardan biri olan Project N.O.M.A.D., lokal Wi-Fi ağı üzerinden çalışan bir “mini internet” sunuyor.

Bu sistem Wikipedia, eğitim içerikleri, mahallî yapay zeka modelleri ve haritaları internet olmadan erişilebilir hale getiriyor. Gaye, kriz anlarında bilgiye erişimin büsbütün kesilmesini önlemek.

euronews