Yapay zeka ile ‘psikolojik destek’ olur mu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Acıbadem Adana Hastanesi Klinik Psikoloğu Dilara Boyraz Giriş, “Yapay zeka psikoloğum olabilir diyorsanız yanılıyorsunuz. Bu sistemler psikoterapinin yerini tutamaz. Yapay zeka ile yapılan sohbetler profesyonel ruhsal dayanakla karıştırılmamalıdır. Zira psikoterapi muhakkak bir maksadı, prosedürü ve etik çerçevesi olan profesyonel bir süreçtir” dedi.

Son yıllarda ruhsal dayanak, yalnızlıkla baş etme yahut duygusal paylaşım muhtaçlığı nedeniyle birçok kişinin yapay zeka dayanaklı sohbet robotlarını kullanmaya başladığını belirten Boyraz Giriş, “Bu sistemler birtakım kullanıcılar tarafından terapist, arkadaş hatta romantik partner üzere konumlandırılabiliyor. Büsbütün olumsuz bir durum olarak adlandıramayız lakin kimi riskleri de beraberinde getirebiliyor. Dijital araçlar bilgiye erişimi kolaylaştırıyor ve birtakım başa çıkma prosedürlerini öğretebilse de tüm bunlar psikoterapiyle birebir şey değildir” diye konuştu.

“Psikoterapi sırf konuşmak değildir”

Psikoterapinin birden fazla vakit sırf “dertleşmek” ya da güç bir durumda teklif almak olarak görülebildiğini belirten Boyraz Giriş, “Terapi rastgele bir sohbetten çok daha kapsamlı bir süreçtir. İnanç, empati, kapalılık ve klinik uzmanlık terapinin temelini oluşturur. Muhakkak bir çerçevesi olan profesyonel bir süreçtir. Terapist sırf dinlemez; klinik kıymetlendirme yapar, danışanın gereksinimlerine odaklanır ve ispata dayalı formüllerle ilerler” dedi.

“Empatik görünebilir lakin klinik sorumluluk taşımaz”

Bugün yaygın olarak kullanılan yapay zeka sistemlerinin büyük lisan modellerine dayandığını belirten Boyraz Giriş, “Bu sistemler geniş metin data setleri üzerinden eğitilerek insan gibisi cevaplar üretir fakat klinik sorumluluk taşımaz. Birçok sohbet robotu klinik olarak yapılandırılmış terapötik protokollere dayanmaz. Risk değerlendirmesi yapamaz, kriz anlarında inisiyatif alamaz ve etik sorumluluk üstlenemez. Bu durum yanlış yahut çelişkili bilgi üretimi ve klinik risklerin gözden kaçması üzere meselelere yol açar” diye konuştu.

Aşırı onaylama ve sıhhatsiz bağlanma riski

Yapay zeka sistemlerinin kullanıcıyla etkileşimi sürdürmek üzere tasarlandığını belirten Boyraz Giriş, “Bu durum psikoloji literatüründe ‘aşırı onaylama riski’ doğurur. Halbuki psikoterapide terapist gerektiğinde empatik yüzleştirme yapar, fonksiyonsuz fikir kalıplarını sorgular ve terapötik sonlar koyar. Yapay zeka robotlarının irtibatı sürdürmek ismine kişiyi daima onaylaması kullanıcılarda sıhhatsiz duygusal bağlara yol açabilir. Kullanıcılar kendilerini duyulmuş ve onaylanmış hissettiklerinde saatlerce sohbet etmeye devam edebilir. Bu durum profesyonel yardım arayışını geciktirebilir ve kişinin duygusal muhtaçlıklarını gerçek toplumsal münasebetler yerine yapay zeka üzerinden karşılamasına neden olabilir” tabirlerini kullandı.

Veri güvenliği de önemli

Ruh sıhhatine ait bilgilerin en hassas şahsî bilgiler ortasında yer aldığını hatırlatan Boyraz Giriş, “Yapay zeka takviyeli birçok sistem klâsik klinik uygulamaların tabi olduğu etik ve düzenleyici çerçevelere bağlı değildir. Bilgi saklama ve paylaşım siyasetleri her vakit şeffaf olmayabildiği için kullanıcılar açısından ek risk oluşturabilir” dedi.

“Bilinçli ve hudutlu kullanın”

Yapay zekanın büsbütün reddedilmesi ya da sınırsız biçimde güvenilmesi yerine şuurlu ve sonlu bir kullanım yaklaşımının benimsenmesi gerektiğini belirten Giriş, “Yapay zeka sistemleri birtakım durumlarda bilgiye ulaşmayı kolaylaştıran yardımcı araçlar olabilir. Lakin günlük ömrü bariz biçimde etkileyen duygusal düşünceler, ilişkisel problemler yahut fonksiyonellikte düşüş üzere durumlarda yapay zeka ile konuşmaya devam etmek yerine bir ruh sıhhati uzmanına başvurulması önemlidir” diye konuştu.